Net Zero Là Gì? Lộ Trình Thực Chiến Cho Doanh Nghiệp Việt Nam

Tác giả : Vũ Văn Sĩ

0/5

20/07/2026 - 14:32

Tìm hiểu Net Zero là gì, phân biệt với Carbon Neutral, hướng dẫn 4 bước kiểm kê khí nhà kính, thích ứng CBAM và luật Việt Nam 2026 cùng Greentrain qua bài viết sau đây.

Net Zero (phát thải ròng bằng 0) là trạng thái lượng khí nhà kính (CO2, CH4, N2O, HFCs, PFCs, SF6) do con người thải ra được cân bằng hoàn toàn bằng lượng khí hấp thụ tự nhiên hoặc loại bỏ công nghệ.

Mục tiêu của Net Zero là giảm tác động biến đổi khí hậu, giữ tăng nhiệt độ ≤1,5°C, chuẩn bị cho cơ chế CBAM và tuân thủ luật Việt Nam 2026.

Net Zero là gì: Trạng thái lượng khí nhà kính thải ra được cân bằng hoàn toàn với lượng khí bị hấp thụ hoặc loại bỏ, không tăng thêm phát thải ròng.
Mục tiêu 2050: Theo khoa học khí hậu, thế giới cần đạt Net Zero vào năm 2050 để giữ mức tăng nhiệt độ ≤ 1,5°C.
Cách đạt Net Zero: Bắt đầu bằng giảm thiểu phát thải trước, sau đó bù đắp lượng phát thải còn lại bằng hấp thụ tự nhiên hoặc công nghệ.
Các khí nhà kính chính: Được tính trong Net Zero gồm CO₂, CH₄, N₂O và các khí khác theo tiêu chuẩn quốc tế.
Vai trò doanh nghiệp: Doanh nghiệp cần kiểm kê, thu thập và quản lý dữ liệu phát thải để xây dựng kế hoạch giảm phát thải phù hợp.
Liên hệ ESG: Net Zero là phần quan trọng trong chiến lược ESG và giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín, cạnh tranh và tuân thủ các yêu cầu thị trường quốc tế.

Mục lục

1. Net Zero là gì?
2. Phân biệt Net Zero và Carbon Neutral
3. Tại sao doanh nghiệp Việt Nam phải hành động từ 2026?
- 3.1 Áp lực quốc tế – CBAM & ESG
- 3.2 Khung pháp lý Việt Nam

4. Quy trình 4 bước thực chiến Net Zero cho doanh nghiệp
5. Case Study: Hành trình dịch chuyển xanh của nhà máy bao bì tại Bình Dương

1. Net Zero là gì?

Net Zero là trạng thái mà tổng lượng khí nhà kính thải ra được cân bằng bằng lượng khí hấp thụ từ thiên nhiên (rừng, đại dương) hoặc công nghệ cao (DACCS – thu giữ và lưu trữ carbon trực tiếp từ không khí).

Công thức đơn giản:

Tổng phát thải nhân tạo (E) − Lượng hấp thụ/loại bỏ (A) = 0

Trong công thức này:

Phát thải nhân tạo (E): Đến từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch trong sản xuất, giao thông, quy trình công nghiệp, hoạt động chăn nuôi nông nghiệp và quản lý rác thải sinh hoạt.
Lượng hấp thụ (A): Đạt được bằng hai phương thức chính: giải pháp dựa vào tự nhiên (như trồng và phục hồi rừng đầu nguồn, bảo tồn hệ sinh thái biển) hoặc giải pháp dựa vào công nghệ cao (như Thu giữ và Lưu trữ Carbon trực tiếp từ không khí - DACCS).

Điều này đồng nghĩa một số ngành nặng như xi măng, luyện kim, hàng không phải bù trừ phần phát thải không thể tránh khỏi bằng các bể hấp thụ.

Net Zero là gì

Tại Hội nghị Thượng đỉnh về Biến đổi Khí hậu của Liên Hợp Quốc (COP26) diễn ra tại Glasgow, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam đã đưa ra cam kết quốc gia mang tính lịch sử: Việt Nam sẽ đạt mức phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Cam kết này không còn là một nghĩa vụ chính trị mang tính ngoại giao xa vời, mà hiện nay đã được cụ thể hóa, luật hóa thông qua hàng loạt nghị định, quyết định, định hình lại toàn bộ cấu trúc vận hành kinh tế, từ các cụm công nghiệp tập trung tại Bình Dương, Đồng Nai cho đến các vùng sản xuất nông nghiệp xuất khẩu tại Đồng bằng sông Cửu Long.

2. Phân biệt Net Zero và Carbon Neutral

Nhiều doanh nghiệp mới vẫn nhầm lẫn giữa Net Zero và Carbon Neutral (Trung hòa Carbon):

Tiêu chí Phân biệt	Trung hòa Carbon (Carbon Neutral)	Phát thải ròng bằng 0 (Net Zero)
Phạm vi khí áp dụng	Chủ yếu chỉ tập trung và đo lường khí Carbon Dioxide (CO2).	Bắt buộc bao gồm toàn bộ 06 nhóm khí nhà kính theo quy định của Nghị định 06/2022/NĐ-CP (CO2, CH4, N2O, các hợp chất khí chứa Flo như HFCs, PFCs, SF6).
Yêu cầu giảm phát thải tại nguồn	Không bắt buộc doanh nghiệp phải cắt giảm phát thải tuyệt đối tại nguồn ở một mức độ cụ thể. Doanh nghiệp có thể duy trì dây chuyền công nghệ cũ và bù đắp bằng cách chi tiền mua tín chỉ.	Bắt buộc doanh nghiệp phải tự cắt giảm tối thiểu 90% lượng phát thải dọc theo toàn bộ chuỗi giá trị (bao gồm cả Scope 1, Scope 2 và Scope 3) dựa trên các kịch bản khoa học kiểm soát nhiệt độ trái đất tăng dưới 1.5 độ C
Cơ chế bù đắp (Offsetting)	Cho phép sử dụng các tín chỉ carbon được tạo ra từ các dự án tránh phát thải (ví dụ: tài trợ xây dựng nhà máy điện gió, điện mặt trời ở một địa phương khác để bù đắp cho lượng phát thải của mình).	Chỉ chấp nhận các tín chỉ carbon được tạo ra từ hoạt động loại bỏ trực tiếp khí nhà kính ra khỏi khí quyển (như dự án trồng rừng mới, công nghệ thu giữ thu giữ carbon trực tiếp).
Tiêu chuẩn quốc tế áp dụng	PAS 2060, Tiêu chuẩn Carbon Neutral quốc gia (như Climate Active của Úc).	Tiêu chuẩn Doanh nghiệp Net-Zero của SBTi (Science Based Targets initiative), ISO 14068-1:2023.
Tác động chiến lược	Là giải pháp mang tính ngắn hạn, phù hợp cho việc truyền thông một dòng sản phẩm cụ thể hoặc một chiến dịch thương hiệu đơn lẻ.	Là sự chuyển dịch mô hình cấu trúc kinh doanh dài hạn, thay đổi toàn bộ chuỗi cung ứng mang tính sống còn đối với toàn bộ tập đoàn.

Nhầm lẫn giữa hai khái niệm dẫn đến sai lầm trong hoạch định ngân sách, lựa chọn tiêu chuẩn chứng nhận và rủi ro bị cáo buộc greenwashing.

3. Tại sao doanh nghiệp Việt Nam phải hành động từ 2026?

3.1 Áp lực quốc tế – CBAM & ESG

Các ngành xuất khẩu trọng điểm như sắt thép, xi măng, nhôm, phân bón, điện, hydro phải tuân thủ:

CBAM EU: Báo cáo phát thải chính xác, mua chứng chỉ carbon tương ứng.

Chuỗi cung ứng toàn cầu: Apple, Samsung, Nike, Adidas loại bỏ nhà cung cấp không cung cấp dữ liệu KNK đáng tin cậy.

3.2 Khung pháp lý Việt Nam

Nghị định 06/2022/NĐ-CP: Giảm phát thải KNK, bảo vệ tầng ô-zôn.

Quyết định 13/2024/QĐ-TTg: Danh mục 2.166 doanh nghiệp trọng điểm phải kiểm kê KNK định kỳ.

Chậm trễ hoặc gian lận báo cáo sẽ dẫn đến xử phạt nặng và ảnh hưởng uy tín trên thị trường.

4. Quy trình 4 bước thực chiến Net Zero cho doanh nghiệp

Bước 1: Kiểm kê khí nhà kính toàn diện

Trước tiên, doanh nghiệp cần đo lường chính xác lượng phát thải khí nhà kính (CO₂e) theo chuẩn ISO 14064-1 hoặc quy định trong Nghị định 06. Dữ liệu được phân chia thành:

Scope 1: Phát thải trực tiếp từ hoạt động sản xuất, vận hành nhà máy, phương tiện.

Scope 2: Phát thải gián tiếp từ năng lượng mua ngoài, như điện, hơi, khí.

Scope 3: Phát thải gián tiếp khác trong toàn bộ chuỗi giá trị, bao gồm vận chuyển, nguyên liệu, thải bỏ sản phẩm.

Bước 2: Thiết lập mục tiêu giảm phát thải khoa học

Doanh nghiệp cần xác định năm cơ sở làm mốc tính toán (ví dụ 2022 hoặc 2024), từ đó lập lộ trình giảm thiểu cụ thể.

Ví dụ: giảm 25% Scope 1&2 đến năm 2030 và hướng tới đạt Net Zero vào năm 2045. Các mục tiêu phải khả thi về tài chính và đồng bộ với quy hoạch năng lượng quốc gia để dễ triển khai thực tế.

Bước 3: Triển khai các giải pháp giảm phát thải

Đây là giai đoạn hành động, bao gồm:

Tối ưu hóa năng lượng: sử dụng đèn LED, biến tần, hệ thống HVAC thông minh.

Chuyển dịch năng lượng sạch: lắp đặt Solar rooftop, áp dụng hợp đồng mua điện DPPA, khai thác điện gió hoặc mặt trời.

Kinh tế tuần hoàn: tái sử dụng phế liệu, thu hồi nhiệt dư, giảm thiểu rác thải, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Bước 4: Bù đắp phần phát thải còn lại và minh bạch báo cáo

Những lượng khí thải không thể loại bỏ hoàn toàn sẽ được bù đắp bằng tín chỉ carbon đạt chuẩn quốc tế như Gold Standard hoặc Verra. Tất cả dữ liệu được tích hợp vào Báo cáo ESG minh bạch, giúp doanh nghiệp thể hiện cam kết Net Zero với nhà đầu tư, khách hàng và cơ quan quản lý.

5. Case Study: Hành trình dịch chuyển xanh của nhà máy bao bì tại Bình Dương

Bài học thực chiến từ Công ty Cổ phần Bao bì Xanh (500 nhân sự, KCN VSIP Bình Dương)

Thách thức: Cuối năm 2023, doanh nghiệp đối mặt nguy cơ mất đơn hàng xuất khẩu sang Đức do thiếu báo cáo dấu chân carbon (Carbon Footprint). Đồng thời, chi phí điện năng cho tiêu thụ 1.200.000 kWh/tháng đè nặng lên lợi nhuận.

Giải pháp (2024 - 2025):

Kiểm kê KNK (ISO 14064-1): Xác định tổng phát thải 11.500 tấn CO2e/năm. Trong đó, Scope 2 từ điện lưới chiếm tới 85%.
Xử lý Scope 1: Chuyển từ lò hơi đốt dầu DO sang lò hơi sinh khối (Biomass) tận dụng trấu và mùn cưa, giảm hơn 90% phát thải trực tiếp.
Xử lý Scope 2: Hợp tác với quỹ đầu tư lắp 1MWp điện mặt trời mái nhà theo mô hình BLT (không tốn vốn đầu tư ban đầu). Doanh nghiệp mua lại điện với giá rẻ hơn 15% so với EVN, đáp ứng 22% nhu cầu tự dùng.

Kết quả: Cắt giảm 3.400 tấn CO2e/năm (giảm gần 30% tổng phát thải). Doanh nghiệp không chỉ giữ vững hợp đồng với đối tác Đức mà còn tiếp cận thành công gói tín dụng xanh 50 tỷ đồng với lãi suất ưu đãi giảm 1.5%/năm.

Net Zero không chỉ là định nghĩa lý thuyết mà là chiến lược chuyển đổi toàn diện doanh nghiệp Việt Nam.
Doanh nghiệp tiên phong trong kiểm kê KNK & thích ứng CBAM sẽ giữ lợi thế cạnh tranh tuyệt đối về thương mại và dòng vốn.

Tham gia ngay Khóa đào tạo Chuyên gia Kiểm kê khí nhà kính và ESG thực chiến: hướng dẫn trên dữ liệu thật, cấp chứng chỉ quốc tế. Tham gia mạng lưới chuyên gia ESG & CBAM Việt Nam để cập nhật liên tục các thông tư mới.

Tham khảo các khóa học của Greentrain đào tạo: