ESG Và Kiểm Kê Khí Nhà Kính Khác Nhau Như Thế Nào?

Tác giả : Vũ Văn Sĩ

0/5

13/04/2026 - 15:26

Phân biệt ESG và kiểm kê khí nhà kính dễ hiểu cho người mới. Hiểu đúng khái niệm, điểm giống, điểm khác và nên học gì trước.

ESG và kiểm kê khí nhà kính có liên quan chặt chẽ, nhưng không phải là một. ESG là khung quản trị và công bố thông tin rộng hơn, bao gồm 3 trụ cột: Môi trường, Xã hội và Quản trị. Trong khi đó, kiểm kê khí nhà kính là hoạt động đo lường, tính toán và báo cáo lượng phát thải khí nhà kính của một tổ chức hoặc cơ sở trong phạm vi xác định. Nói ngắn gọn, kiểm kê khí nhà kính thường là một phần dữ liệu đầu vào của trụ cột E trong ESG, chứ không đại diện cho toàn bộ ESG.

Với người mới, nhầm lẫn phổ biến nhất là cho rằng doanh nghiệp “làm ESG” tức là chỉ cần đo phát thải carbon. Thực tế không phải vậy. Một doanh nghiệp có thể bắt đầu từ kiểm kê khí nhà kính để hiểu phát thải của mình, nhưng để xây dựng ESG thì còn phải xem xét thêm các vấn đề như lao động, an toàn, đạo đức kinh doanh, cấu trúc quản trị, quản lý rủi ro và minh bạch thông tin.

1. Kiểm kê khí nhà kính là gì?

Theo quy định và diễn giải pháp lý tại Việt Nam, kiểm kê khí nhà kính là hoạt động thu thập thông tin, số liệu về các nguồn phát thải, tính toán lượng phát thải và hấp thụ khí nhà kính trong một phạm vi xác định và trong một năm cụ thể, theo phương pháp và quy trình do cơ quan có thẩm quyền ban hành.

Nói dễ hiểu hơn, kiểm kê khí nhà kính là quá trình đo xem doanh nghiệp đang phát thải bao nhiêu khí nhà kính từ điện năng tiêu thụ, nhiên liệu đốt, vận tải, sản xuất, chất thải hoặc các hoạt động khác. Kết quả thường được quy đổi về CO2 tương đương để có thể cộng gộp và so sánh giữa các loại khí khác nhau.

Ở Việt Nam, kiểm kê khí nhà kính không chỉ là công việc mang tính tự nguyện. Nghị định 06/2022/NĐ-CP đã đặt ra khung pháp lý cho giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn, còn Quyết định 13/2024/QĐ-TTg ban hành danh mục cập nhật các lĩnh vực và cơ sở phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Cục Biến đổi khí hậu cho biết danh mục cập nhật này gồm 6 lĩnh vực và 2.166 cơ sở phải thực hiện kiểm kê.

2. ESG và kiểm kê khí nhà kính giống nhau ở điểm nào?

Điểm giống nhau đầu tiên là cả hai đều liên quan đến phát triển bền vững. ESG nhìn doanh nghiệp dưới góc độ bền vững tổng thể, còn kiểm kê khí nhà kính tập trung vào một phần rất cụ thể là phát thải. Dù khác nhau về phạm vi, cả hai đều phục vụ mục tiêu giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về tác động của mình và quản lý rủi ro tốt hơn.

Điểm giống thứ hai là đều cần dữ liệu đáng tin cậy. ESG muốn có báo cáo tốt thì phải có thông tin thực chất. Kiểm kê khí nhà kính cũng vậy, vì muốn tính phát thải chính xác thì phải có dữ liệu đầu vào như điện, nhiên liệu, vận tải, nguyên liệu, chất thải hoặc số liệu kỹ thuật khác. Nếu dữ liệu yếu, cả báo cáo ESG lẫn báo cáo phát thải đều khó tạo niềm tin.

Điểm giống thứ ba là đều ngày càng quan trọng với doanh nghiệp. Một bên đến từ áp lực thị trường, nhà đầu tư và chuẩn công bố bền vững; bên còn lại đến từ cả áp lực quản trị nội bộ lẫn yêu cầu pháp lý ngày càng rõ hơn trong quản lý phát thải tại Việt Nam.

3. ESG và kiểm kê khí nhà kính khác nhau như thế nào?

1. Khác nhau về phạm vi

Khác biệt lớn nhất nằm ở phạm vi. ESG là một khung rất rộng. Nó không chỉ hỏi doanh nghiệp phát thải bao nhiêu, mà còn quan tâm đến người lao động được đối xử ra sao, hệ thống quản trị có minh bạch không, doanh nghiệp có kiểm soát rủi ro tốt không, có chính sách đạo đức kinh doanh không.

Ngược lại, kiểm kê khí nhà kính có phạm vi hẹp và sâu hơn. Nó chỉ tập trung vào một câu hỏi trọng tâm: doanh nghiệp đang phát thải khí nhà kính bao nhiêu, từ những nguồn nào, trong phạm vi nào và theo phương pháp tính nào. Vì vậy, nếu ESG là bức tranh tổng thể, thì kiểm kê khí nhà kính là một mảng dữ liệu kỹ thuật nằm trong bức tranh đó.

2. Khác nhau về mục tiêu

Mục tiêu của ESG là giúp doanh nghiệp quản trị tốt hơn các vấn đề bền vững và công bố thông tin hữu ích cho nhà đầu tư và các bên liên quan. IFRS S1 và IFRS S2 đều nhấn mạnh việc công bố thông tin về rủi ro và cơ hội liên quan đến bền vững và khí hậu có giá trị đối với người ra quyết định kinh tế.

Mục tiêu của kiểm kê khí nhà kính cụ thể hơn nhiều: đo lường phát thải, xác định nguồn phát thải, lập báo cáo và làm cơ sở cho các kế hoạch giảm phát thải hoặc tuân thủ quy định. Do đó, kiểm kê khí nhà kính là một nghiệp vụ thực hành, còn ESG là một khung quản trị và công bố bao trùm hơn.

3. Khác nhau về dữ liệu cần thu thập

ESG cần nhiều nhóm dữ liệu khác nhau. Ngoài dữ liệu môi trường, doanh nghiệp còn phải theo dõi dữ liệu về nhân sự, an toàn lao động, bình đẳng, quản trị nội bộ, rủi ro, cơ chế giám sát, đạo đức kinh doanh và nhiều nội dung khác tùy khung áp dụng.

Trong khi đó, kiểm kê khí nhà kính chủ yếu cần dữ liệu liên quan đến phát thải. Đó có thể là điện tiêu thụ, nhiên liệu sử dụng, sản lượng sản xuất, mức tiêu hao năng lượng, vận tải, làm lạnh, chất thải hoặc các số liệu kỹ thuật khác. Đây là lý do người học kiểm kê khí nhà kính thường phải làm quen với tư duy dữ liệu và cách quy đổi ra CO2 tương đương.

4. Khác nhau về tính kỹ thuật

Kiểm kê khí nhà kính có tính kỹ thuật rất cao. Không chỉ cần hiểu quy định, người làm còn phải biết xác định ranh giới kiểm kê, nhận diện nguồn phát thải, chọn phương pháp phù hợp, chuẩn hóa dữ liệu và giải thích kết quả. Tại Việt Nam, ngoài Nghị định 06/2022/NĐ-CP và Quyết định 13/2024/QĐ-TTg, một số ngành còn có hướng dẫn kỹ thuật riêng, ví dụ Thông tư 13/2024/TT-BXD cho ngành xây dựng.

ESG cũng có tính chuyên môn, nhưng thường thiên nhiều hơn về quản trị, chiến lược, chính sách, công bố thông tin và kết nối giữa các yếu tố bền vững với hiệu quả tài chính. Vì vậy, nếu kiểm kê khí nhà kính gần với “đo và tính”, thì ESG gần với “quản và công bố”.

5. Khác nhau về tính pháp lý tại Việt Nam

Tại Việt Nam, kiểm kê khí nhà kính đã có khung pháp lý tương đối rõ. Nghị định 06/2022/NĐ-CP quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn; danh mục cơ sở phải kiểm kê được cập nhật tại Quyết định 13/2024/QĐ-TTg; Cục Biến đổi khí hậu cũng xác nhận danh mục được cập nhật 2 năm một lần và hiện có 2.166 cơ sở thuộc diện thực hiện.

Trong khi đó, ESG ở Việt Nam hiện mang tính khung quản trị, yêu cầu thị trường và chuẩn công bố nhiều hơn là một nghĩa vụ pháp lý thống nhất áp cho mọi doanh nghiệp theo cùng một cách. Nói cách khác, doanh nghiệp có thể bị pháp luật yêu cầu thực hiện kiểm kê khí nhà kính nếu thuộc diện bắt buộc, nhưng không phải mọi doanh nghiệp đều đang chịu một yêu cầu “báo cáo ESG” đồng nhất ở mức pháp lý như vậy. Đây là nhận định tổng hợp từ khung pháp lý Việt Nam về phát thải và khung công bố bền vững quốc tế.

5. Vì sao nhiều người hay nhầm ESG với kiểm kê khí nhà kính?

Lý do đầu tiên là cả hai đều thường xuất hiện trong các cuộc thảo luận về phát triển bền vững, chuyển đổi xanh, Net Zero và carbon. Khi doanh nghiệp bắt đầu làm việc với phát thải, người ta dễ nghĩ rằng đó chính là ESG. Nhưng thực chất đây mới chỉ là một phần của trụ cột môi trường.

Lý do thứ hai là trên thực tế nhiều doanh nghiệp bắt đầu hành trình ESG từ việc đo phát thải. Đây là bước dễ nhìn thấy, dễ lượng hóa và đang chịu nhiều áp lực từ quy định và chuỗi cung ứng. Vì bắt đầu từ phát thải nên nhiều người mới thường đồng nhất hai khái niệm.

Lý do thứ ba là nội dung truyền thông trên thị trường đôi khi rút gọn quá mức. Nhiều bài viết nói về ESG nhưng chủ yếu chỉ xoay quanh carbon, khiến người đọc tưởng ESG chỉ có môi trường. Thực tế, nếu thiếu phần xã hội và quản trị, doanh nghiệp mới chỉ đi được một đoạn, chưa thể gọi là triển khai ESG đầy đủ.

6. Doanh nghiệp nên bắt đầu từ ESG hay kiểm kê khí nhà kính?

Nếu doanh nghiệp thuộc danh mục phải kiểm kê theo quy định, ưu tiên đầu tiên nên là kiểm kê khí nhà kính. Lý do rất rõ: đây là yêu cầu cụ thể, có danh mục áp dụng, có chu kỳ cập nhật và là nền cho các bước tiếp theo như xây dựng kế hoạch giảm phát thải. Cuối năm 2025, Cục Biến đổi khí hậu cũng nhấn mạnh việc các cơ sở thuộc danh mục phải chủ động xây dựng và nộp kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính.

Nếu doanh nghiệp chưa thuộc diện bắt buộc nhưng đang muốn làm ESG, thì vẫn nên làm kiểm kê khí nhà kính sớm. Lý do là dữ liệu phát thải thường là một trong những phần dễ định lượng nhất của trụ cột môi trường và giúp doanh nghiệp nhanh chóng có một điểm khởi đầu thực chất, thay vì chỉ dừng ở tuyên bố chung chung. Đây là một khuyến nghị mang tính thực hành dựa trên cách triển khai ESG và khí hậu hiện nay.

Với doanh nghiệp mới bắt đầu, cách đi hợp lý thường là: hiểu ESG ở mức khung tổng thể, nhưng triển khai thực hành từ kiểm kê khí nhà kính trước. Cách này giúp đội ngũ không bị ngợp, đồng thời tạo ra dữ liệu thật để sau đó mở rộng sang chiến lược bền vững, công bố thông tin và quản trị rủi ro.

7. Người mới nên học gì trước để không bị rối?

Nếu bạn là người mới hoàn toàn, nên bắt đầu bằng 4 câu hỏi cơ bản.

Thứ nhất, ESG là gì và gồm những gì. Cần hiểu rõ ESG không chỉ là môi trường mà còn có xã hội và quản trị.

Thứ hai, khí nhà kính là gì và kiểm kê khí nhà kính là gì. Đây là nền để bạn hiểu vì sao doanh nghiệp phải đo phát thải, và vì sao số liệu phát thải lại quan trọng trong trụ cột E.

Thứ ba, quy định tại Việt Nam đang yêu cầu gì. Chỉ cần nắm được Nghị định 06/2022/NĐ-CP, danh mục cập nhật tại Quyết định 13/2024/QĐ-TTg và xu hướng quản lý phát thải hiện nay, bạn đã có một nền rất tốt để tiếp cận sâu hơn.

Thứ tư, học cách đọc dữ liệu thực tế. Kiểm kê khí nhà kính không dừng ở khái niệm. Người học cần biết nhìn vào hóa đơn điện, mức tiêu hao nhiên liệu, sản lượng, chất thải, vận tải và hiểu chúng liên quan đến phát thải như thế nào. Đây là bước quan trọng để chuyển từ “biết” sang “làm được”

8. Ai nên học kiểm kê khí nhà kính trước khi học sâu về ESG?

Những người phù hợp nhất là nhân sự môi trường, HSE, ESG, phát triển bền vững, kỹ thuật, năng lượng, vận hành, kế toán quản trị, logistics và chủ doanh nghiệp. Đây là các nhóm thường trực tiếp chạm vào dữ liệu hoặc quyết định liên quan đến phát thải, chi phí năng lượng và tuân thủ môi trường.

Ngoài ra, người muốn chuyển ngành sang ESG cũng nên bắt đầu từ kiểm kê khí nhà kính. Lý do là kiểm kê đem lại một kỹ năng rất cụ thể, dễ thấy ứng dụng thực tế và có thể giúp người học nhanh chóng hiểu “phần cứng dữ liệu” của trụ cột môi trường trước khi học sang các lớp khái niệm rộng hơn của ESG. Đây là một suy luận thực hành dựa trên mối liên hệ giữa climate disclosures và sustainability disclosures trong các chuẩn hiện hành.

ESG và kiểm kê khí nhà kính có liên quan, nhưng không giống nhau. ESG là khung quản trị và công bố thông tin rộng, bao gồm Môi trường, Xã hội và Quản trị. Kiểm kê khí nhà kính là một nghiệp vụ chuyên sâu nhằm đo lường và báo cáo lượng phát thải khí nhà kính. Nói đơn giản, kiểm kê khí nhà kính thường là một phần dữ liệu của ESG, đặc biệt trong trụ cột môi trường, chứ không phải toàn bộ ESG.