Phân biệt Kiểm kê khí nhà kính và Carbon Footprint, khác nhau chủ yếu ở cách xác định đối tượng, ranh giới đo lường và mục đích sử dụng kết quả.
Kiểm kê khí nhà kính (GHG Inventory) là quá trình thu thập dữ liệu, tính toán và báo cáo phát thải khí nhà kính trong một phạm vi xác định, thường ở cấp doanh nghiệp hoặc cơ sở. Trong khi đó, Carbon Footprint (dấu chân carbon) là lượng phát thải khí nhà kính gắn với một tổ chức, sản phẩm, dịch vụ hoặc hoạt động, được biểu thị bằng CO₂ tương đương (CO₂e).
Vậy doanh nghiệp nên thực hiện kiểm kê khí nhà kính hay tính Carbon Footprint? Câu trả lời phụ thuộc vào yêu cầu pháp lý, mục tiêu báo cáo ESG, yêu cầu của khách hàng và loại dữ liệu phát thải cần cung cấp. Cùng Greentrain phân tích chi tiết.
Những Điểm Chính Cần Nhớ Về Sự Khác Biệt Kiểm Kê Khí Nhà Kính Và Carbon Footprint
|
1. Kiểm Kê Khí Nhà Kính Và Carbon Footprint Khác Nhau Như Thế Nào?

Sự khác biệt quan trọng nhất không nằm ở tên gọi mà ở câu hỏi doanh nghiệp đang muốn trả lời.
Nếu muốn biết toàn bộ nhà máy phát thải bao nhiêu trong năm, doanh nghiệp thường thực hiện kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở.
Nếu muốn biết sản xuất một tấn thép hoặc một chiếc áo tạo ra bao nhiêu phát thải, doanh nghiệp cần xác định dấu chân carbon sản phẩm.
Bảng so sánh kiểm kê khí nhà kính và Carbon Footprint
Tiêu chí | Kiểm kê khí nhà kính | Carbon Footprint |
Bản chất | Quy trình định lượng, tổng hợp và báo cáo phát thải | Kết quả định lượng phát thải gắn với một đối tượng |
Đối tượng phổ biến | Doanh nghiệp, nhà máy, cơ sở, lĩnh vực | Tổ chức, sản phẩm, dịch vụ, hoạt động |
Ranh giới | Ranh giới tổ chức và hoạt động | Ranh giới tổ chức hoặc vòng đời sản phẩm |
Phương pháp | Nhận diện nguồn, thu thập dữ liệu, tính phát thải | Định lượng phát thải theo đối tượng và phạm vi nghiên cứu |
Tiêu chuẩn thường dùng | ISO 14064-1, GHG Protocol | ISO 14067, GHG Protocol Product Standard nếu là sản phẩm |
Đơn vị kết quả | tCO₂e/kỳ báo cáo | tCO₂e/kỳ hoặc kgCO₂e/đơn vị sản phẩm |
Mục đích | Quản trị phát thải, báo cáo, tuân thủ | Đánh giá tác động khí hậu, cải tiến sản phẩm, cung cấp dữ liệu |
Đầu ra | Báo cáo kiểm kê khí nhà kính | Báo cáo hoặc kết quả dấu chân carbon |
Không nên kết luận rằng kiểm kê khí nhà kính và Carbon Footprint là hai phương pháp hoàn toàn tách biệt.
Xem thêm: Khóa học kiểm kê khí nhà kính thực tế
2. Kiểm Kê Khí Nhà Kính Tập Trung Vào Phát Thải Của Doanh Nghiệp Hoặc Cơ Sở
Theo GHG Protocol, phát thải cấp tổ chức thường được phân thành ba phạm vi.
- Scope 1 – Phát thải trực tiếp
Phát thải từ các nguồn thuộc sở hữu hoặc quyền kiểm soát của doanh nghiệp, chẳng hạn:
Đốt dầu DO tại lò hơi.
Nhiên liệu sử dụng cho xe thuộc doanh nghiệp.
Phát thải từ quá trình sản xuất.
Rò rỉ môi chất lạnh.
- Scope 2 – Phát thải gián tiếp từ năng lượng mua vào
Phát thải liên quan đến điện, hơi, nhiệt hoặc năng lượng làm mát được mua và sử dụng.
Ví dụ, một nhà máy may tại Nam Định sử dụng điện lưới để vận hành máy may, hệ thống chiếu sáng và điều hòa. Lượng phát thải gắn với điện mua vào được xác định trong Scope 2 theo phương pháp áp dụng.
- Scope 3 – Các phát thải gián tiếp khác
Bao gồm những phát thải trong chuỗi giá trị không thuộc Scope 2, như nguyên liệu mua vào, vận chuyển thuê ngoài, đi công tác hoặc sử dụng sản phẩm đã bán.
Tuy nhiên, phạm vi báo cáo theo yêu cầu pháp luật Việt Nam và phạm vi kiểm kê theo GHG Protocol có thể khác nhau. Không nên mặc định mọi doanh nghiệp đều phải báo cáo toàn bộ Scope 3.
Kết quả kiểm kê được sử dụng như thế nào?
Ví dụ giả định: nhà máy A có kết quả kiểm kê:
Nguồn phát thải | Lượng phát thải |
Scope 1 | 1.200 tCO₂e |
Scope 2 | 2.800 tCO₂e |
Scope 3 được đưa vào ranh giới | 6.000 tCO₂e |
Tổng cộng | 10.000 tCO₂e |
Kết quả cho thấy Scope 3 chiếm 60% tổng phát thải trong phạm vi nghiên cứu. Nhà máy có thể ưu tiên rà soát nguyên liệu và hoạt động chuỗi cung ứng, thay vì chỉ tập trung tiết kiệm điện văn phòng.
Các số liệu trên chỉ nhằm minh họa phương pháp, không phải dữ liệu của doanh nghiệp thực tế.
3. Carbon Footprint Đánh Giá Phát Thải Của Tổ Chức Hoặc Vòng Đời Sản Phẩm
Carbon Footprint của doanh nghiệp
Khi tính dấu chân carbon cấp tổ chức, doanh nghiệp xác định tổng phát thải trực tiếp và gián tiếp trong ranh giới đã lựa chọn.
Cách thực hiện có nhiều điểm tương đồng với kiểm kê khí nhà kính theo ISO 14064-1 và GHG Protocol.
Carbon Footprint của sản phẩm
Dấu chân carbon sản phẩm (Product Carbon Footprint – PCF) tập trung vào phát thải gắn với một sản phẩm cụ thể.
Theo ISO 14067, việc định lượng dựa trên phương pháp đánh giá vòng đời, có thể bao phủ các giai đoạn:
Nguyên liệu → Sản xuất → Vận chuyển → Sử dụng → Xử lý cuối vòng đời.
Tùy mục tiêu và phạm vi nghiên cứu, doanh nghiệp có thể thực hiện dấu chân carbon toàn phần hoặc một phần vòng đời, nhưng phải trình bày rõ ranh giới và những giai đoạn không được đưa vào tính toán.
4. Doanh Nghiệp Nên Kiểm Kê Khí Nhà Kính Hay Tính Carbon Footprint Trước?

Không có một thứ tự bắt buộc cho mọi doanh nghiệp. Việc lựa chọn phụ thuộc vào yêu cầu pháp lý và mục tiêu sử dụng dữ liệu.
Tình huống | Hướng ưu tiên |
Cơ sở thuộc danh mục phải kiểm kê khí nhà kính | Thực hiện kiểm kê theo quy định |
Doanh nghiệp lập báo cáo phát thải cấp tổ chức | Kiểm kê khí nhà kính |
Khách hàng yêu cầu dấu chân carbon một sản phẩm | Tính Product Carbon Footprint |
Doanh nghiệp muốn cải tiến thiết kế sản phẩm | Phân tích dấu chân carbon theo vòng đời |
Doanh nghiệp xuất khẩu hàng thuộc CBAM | Kiểm tra yêu cầu tính phát thải riêng của CBAM |
Người mới học nghề ESG | Học nền tảng kiểm kê, sau đó mở rộng sang PCF và CBAM |
Khung pháp lý và tiêu chuẩn cần biết
Tại Việt Nam, hoạt động kiểm kê khí nhà kính cần đối chiếu Luật Bảo vệ môi trường 2020, Nghị định 06/2022/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung, cùng danh mục cơ sở và hướng dẫn kỹ thuật có hiệu lực tại thời điểm thực hiện.
Về tiêu chuẩn quốc tế:
- ISO 14064-1:2018: Định lượng và báo cáo phát thải, loại bỏ khí nhà kính cấp tổ chức.
- ISO 14067:2018: Định lượng dấu chân carbon sản phẩm.
- GHG Protocol Corporate Standard: Hướng dẫn kiểm kê phát thải cấp doanh nghiệp.
- GHG Protocol Product Standard: Hướng dẫn đánh giá phát thải theo vòng đời sản phẩm.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, cần xác định rõ nghĩa vụ theo quy định trong nước trước khi mở rộng sang các yêu cầu tự nguyện hoặc tiêu chuẩn quốc tế.
Kiểm kê khí nhà kính và Carbon Footprint không phải hai khái niệm đối lập. Kiểm kê là quá trình đo lường, tổng hợp và báo cáo phát thải; Carbon Footprint thể hiện lượng phát thải gắn với một tổ chức, sản phẩm hoặc hoạt động.
Với doanh nghiệp cần quản lý phát thải và thực hiện nghĩa vụ báo cáo, kiểm kê khí nhà kính thường là nền tảng quan trọng. Với doanh nghiệp muốn đánh giá tác động khí hậu của từng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu khách hàng hoặc cải tiến chuỗi cung ứng, việc tính dấu chân carbon sản phẩm sẽ cung cấp góc nhìn chi tiết hơn.
Nếu bạn đang bắt đầu làm việc trong lĩnh vực ESG, phát thải khí nhà kính hoặc CBAM, có thể tham khảo Khóa học kiểm kê khí nhà kính tại Greentrain để xây dựng nền tảng về nguồn phát thải, thu thập dữ liệu, phương pháp tính và thực hành báo cáo trước khi tiếp cận các nghiệp vụ chuyên sâu.
Tham khảo các khóa học của Greentrain đào tạo:
- Khóa học ESG cho người mới bắt đầu
- Khóa Học ESG Cho Nhà Quản Lý
- Khóa Học CBAM Cho Người Mới Bắt Đầu
- Khóa Học CBAM Cho Nhà Quản Lý
- Khóa Học Thực Hành CBAM Theo Chuẩn EU
- Khóa học kiểm kê khí nhà kính cho người mới
- Khóa Học Lập Báo Cáo Kiểm Kê Khí Nhà Kính
Hotline Greentrain: 0903 221 882
Hãy để lại bình luận của bạn tại đây!